7 błędów w regulaminie sklepu online, które mogą kosztować Cię klientów

Wektorowe logo
Wektorowe logo 2
7 błędów w regulaminie sklepu online, które mogą kosztować Cię klientów

Klauzule niedozwolone w sklepach internetowych to takie postanowienia, które w relacji z konsumentem kształtują prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Jeżeli taki zapis zawiera regulamin, nie wiąże on konsumenta z mocy prawa, a przedsiębiorca naraża się na spór, kontrolę UOKiK i sankcje wynikające z prawa konsumenckiego. W praktyce klauzule niedozwolone w sklepach internetowych najczęściej pojawiają się w obszarze reklamacji, zwrotów, rękojmi, zmiany zasad sprzedaży i właściwości sądu.

Czym są klauzule niedozwolone i jakie są przesłanki abuzywności (art. 385¹ KC)

To, czym są klauzule niedozwolone, wyjaśnia art. 385¹ § 1 Kodeksu cywilnego. Niedozwolone postanowienie umowne to takie postanowienie umowy zawieranej z konsumentem, które nie zostało z nim indywidualnie uzgodnione, a jednocześnie kształtuje jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażący sposób narusza jego interesy. Taka klauzula nie wiąże konsumenta, a umowa w pozostałym zakresie co do zasady pozostaje w mocy.

Aby dane postanowienie zostało uznane za abuzywne, muszą wystąpić łącznie cztery formalne przesłanki:

  • umowa została zawarta z podmiotem, którym jest konsument;
  • dane postanowienie nie było indywidualnie uzgodnione z konsumentem;
  • postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami;
  • postanowienie rażący sposób narusza interesy konsumenta.

Istotne jest także wyłączenie ustawowe. Kontroli abuzywnej co do zasady nie podlega postanowienie określające główne świadczenie stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostało sformułowane jednoznacznie. Jeżeli jednak regulamin sklepu internetowego opisuje te elementy niejasno, sąd może badać takie postanowienie pod kątem abuzywności.

W e-commerce punktem wyjścia jest zwykle wzorzec przygotowany jednostronnie przez przedsiębiorcę. Taki wzorzec umowy, publikowany jako regulamin sklepu internetowego, staje się częścią relacji prawnej przy zawarcia umowy. Jeżeli wzorzec narusza przepisy, to nawet poprawnie technicznie wdrożony regulamin sklepu nie ochroni sprzedawcy. Liczy się treść, a nie nazwa dokumentu.

Klauzule niedozwolone w regulaminie sklepu internetowego. Jakie zapisy nie powinny się w nim znaleźć?

W regulaminie sklepu internetowego nie mogą znaleźć się zapisy ograniczające ustawowe prawa konsumenta. Dotyczy to zwłaszcza prób wyłączenia odpowiedzialności za wadliwy towar, skrócenia terminów ustawowych, przerzucenia na konsumenta kosztów, których nie przewiduje ustawa, albo nadania przedsiębiorcy jednostronnej przewagi w wykonaniu umowy.

Najczęstsze błędy, przez które regulamin sklepu zawiera niedozwolone postanowienia, to:

  • Wyłączenie odpowiedzialności za wady – np. zapis, że sklep internetowy nie odpowiada za jakość, uszkodzenia albo zgodność towaru z umową.
  • Ograniczenie reklamacji – np. żądanie wyłącznie oryginalnego opakowania, paragonu w każdej sytuacji albo narzucenie jedynej formy zgłoszenia.
  • Skracanie terminu na zwrot – konsument ma ustawowe 14 dni, aby odstąpić od umowy zawartej na odległość, chyba że ustawa stanowi inaczej.
  • Automatyczna odmowa zwrotu pieniędzy do czasu zakończenia wewnętrznej procedury, której ustawa nie przewiduje.
  • Jednostronna zmiana warunków – regulamin nie może pozwalać przedsiębiorcy dowolnie zmieniać ceny, terminu, zakresu usług czy zasad realizacji zamówień bez jasnej podstawy.
  • Narzucenie niewłaściwego sądu – np. zastrzeżenie, że każdy spór rozpoznaje wyłącznie sąd właściwy dla siedziby przedsiębiorcy.
  • Wyłączenie odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania – takie postanowienie bywa szczególnie ryzykowne przy usługach cyfrowych i sprzedaży online.

Każdy taki zapis może zostać oceniony jako niedozwolone postanowienie umowne. Jeżeli regulamin sklepu internetowego jest wzorcem stosowanym masowo, wadliwe postanowienie działa przeciwko przedsiębiorcy przy każdej kolejnej umowie z konsumentem. Dlatego regulamin sklepu internetowego powinien być nie tylko zgodny z ustawą o prawach konsumenta, ale też spójny z przepisami, które zawiera kodeks cywilny.

Zobacz więcej:  Umowa na wykonanie sklepu internetowego - kluczowe zapisy chroniące przedsiębiorcę

Osobna kwestia to obowiązki informacyjne. Regulamin sklepu powinien zawierać pełne dane identyfikujące przedsiębiorcę: firmę, adres, dane rejestrowe, NIP, dane kontaktowe i zasady komunikacji. Jeżeli sklep internetowy przetwarza dane klientów, musi realizować obowiązki informacyjne wynikające z RODO, a w obszarze krajowym nadzór sprawuje Prezes UODO. Dawny GIODO nie funkcjonuje już jako organ właściwy. Sam brak tych informacji nie zawsze tworzy klauzula abuzywna, ale może naruszać inne przepisy i osłabiać ważność relacji z konsumentem.

Szara lista klauzul abuzywnych i rejestr klauzul prowadzony przez UOKiK

Przepisy zawarte w art. 385³ KC tworzą tzw. szarą listę. To katalog przykładowych postanowień, które mogą zostać uznane za abuzywne. Nie jest to lista zamknięta. Oznacza to, że także inne zapisy regulaminu mogą zostać zakwestionowane, jeśli naruszają standard ochrony konsumenta.

W praktyce przedsiębiorca powinien analizować zarówno ustawę, jak i orzecznictwo oraz publicznie dostępne rozstrzygnięcia UOKiK. Historycznie funkcjonował rejestr klauzul niedozwolonych. Obecnie kluczowe znaczenie mają decyzje i baza rozstrzygnięć publikowana przez uokik, a także informacje o tym, jakie postanowienie zostało zakwestionowane w konkretnym modelu sprzedaży.

Jeżeli chcesz ocenić regulamin sklepu internetowego, przydatne są trzy źródła:

  • art. 385¹-385³ KC, czyli kodeks cywilny;
  • decyzje i komunikaty uokik oraz materiały publikowane przez urząd ochrony konkurencji i konsumentów;
  • orzecznictwo sądów powszechnych i analiza wzorców stosowanych w branży.

Warto pamiętać, że dawne wpisy do rejestru były ważnym punktem odniesienia, ale nie zastępują oceny aktualnego stanu prawnego. Sam fakt, że podobna klauzula pojawiała się kiedyś w innym sklepie, nie oznacza automatycznie zgodności. Liczy się konkretna treść, kontekst umowy i to, jak dany wzorzec umowy wpływa na konsumenta.

Jakie są przykłady klauzul niedozwolonych?

Przykłady to postanowienie wyłączające rękojmię wobec konsumenta, zapis skracający termin na zwrot, zastrzeżenie, że reklamacja będzie rozpatrzona tylko z paragonem, albo klauzula wskazująca wyłącznie jeden sąd dogodny dla sprzedawcy. Często uznane za niedozwolone są też zapisy pozwalające przedsiębiorcy jednostronnie zmienić umowę bez ważnej przyczyny.

Jakie są klauzule zakazane?

Nie ma jednej zamkniętej listy wszystkich zakazanych zapisów. Są natomiast postanowienia, które mogą zostać uznane za abuzywne na podstawie art. 385¹ KC oraz przykłady z art. 385³ KC. W e-commerce najczęściej są to niedozwolonych klauzul umownych dotyczące reklamacji, ceny, odpowiedzialności, właściwości sądu i zmiany regulaminu.

Co to są klauzule niedozwolone?

To postanowienia wzorca, którego używa przedsiębiorca, zwykle jako regulamin albo inny wzorzec. Jeżeli taki zapis nie był indywidualnie uzgodniony, a jednocześnie narusza równowagę kontraktową z konsumentem, może zostać uznany za abuzywny. W efekcie nie wiąże konsumenta, mimo że pozostała umowa może nadal obowiązywać.

Czy rejestr klauzul niedozwolonych jeszcze istnieje?

Rejestr klauzul niedozwolonych w dawnym modelu historycznym nie pełni już tej samej funkcji co wcześniej. Dziś należy śledzić przede wszystkim decyzje uokik, publiczną bazę rozstrzygnięć i praktykę stosowania prawa. Nadal jednak dawny rejestr może mieć znaczenie porównawcze przy analizie, czy określona klauzula była już wcześniej kwestionowana.

Zobacz więcej:  Regulamin sklepu internetowego - czy da się go stworzyć samemu?

Na co naraża się przedsiębiorca, który stosuje klauzule niedozwolone w regulaminie sklepu internetowego?

Stosowanie klauzul niedozwolonych naraża przedsiębiorcę na bezskuteczność postanowienia wobec konsumenta, spór przed sądem, koszty obsługi prawnej oraz postępowanie administracyjne prowadzone przez prezes uokik. W określonych przypadkach możliwa jest kara pieniężna do 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary, zgodnie z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów.

Ryzyka są równoległe. Po pierwsze, wadliwa klauzula nie chroni przedsiębiorcy, bo konsument może powołać się na jej bezskuteczność. Po drugie, uokik może uznać, że dany regulamin narusza zbiorowe interesy konsumentów. Po trzecie, publikowana decyzja prezesa uokik staje się publicznie dostępna, co ma znaczenie reputacyjne i sprzedażowe.

Jeżeli prezes uokik stwierdzi naruszenie, może wydać rozstrzygnięcie nakazujące zaniechanie praktyki, usunięcie skutków naruszenia albo opublikowanie odpowiedniego oświadczenia. Taka decyzja prezesa uokik może dotyczyć wzorca używanego przez sklep internetowy wobec wielu klientów jednocześnie.

Nie wolno też mylić roli organów. UOKiK bada praktyki rynkowe i ochronę konsumenta, natomiast UODO zajmuje się zgodnością przetwarzania danych osobowych z RODO. Jeżeli regulamin sklepu internetowego zawiera wadliwe postanowienie dotyczące danych, problem może mieć dwa wymiary: konsumencki i z zakresu ochrony danych.

Klauzule abuzywne w zakresie reklamacji, zwrotów i rękojmi

To obszar, w którym klauzul niedozwolonych pojawia się najwięcej. Regulamin nie może ograniczać odpowiedzialności za brak zgodności towaru z umową ani tworzyć dodatkowych warunków, których ustawa nie wymaga. Jeżeli konsument składa reklamację, przedsiębiorca ma obowiązek ją przyjąć i wykonać swoje ustawowe obowiązki zgodnie z właściwymi przepisami.

Ryzykowne są zwłaszcza następujące zapisy:

  • reklamacja tylko w oryginalnym opakowaniu;
  • brak rozpatrzenia bez paragonu, mimo że zakup można wykazać inaczej;
  • wyłączenie odpowiedzialności za uszkodzenia w transporcie po stronie sprzedawcy;
  • odmowa zwrotu środków do czasu sporządzenia protokołu według wewnętrznych zasad;
  • zapis, że towar przeceniony nie podlega reklamacji;
  • ograniczenie prawa odstąpienia od umowy inaczej niż przewiduje ustawa.

Jeżeli sklep internetowy sprzedaje rzeczy lub usługi, regulamin sklepu musi rozróżniać różne podstawy roszczeń. Jedna rzecz to reklamacja dotycząca niezgodności z umową, inna to wykonanie prawa do odstąpienia. Konsument może odstąpić od umowy w ustawowym terminie przy umowie zawartej na odległość, a zwrot płatności powinien zostać wykonać zgodnie z ustawą i bez nieuprawnionego wstrzymania.

W praktyce błędne postanowienie umowne często miesza pojęcia i nakazuje konsumentowi wykonać czynności, których ustawa nie wymaga. Takie regulaminowe obciążenia mogą zostać uznane za niedozwolone, zwłaszcza gdy utrudniają dochodzenie roszczeń albo pozwalają przedsiębiorcy uchylić się od odpowiedzialności za nienależyte wykonanie umowy.

Błąd w regulaminie Dlaczego jest ryzykowny Bezpieczny kierunek
Wyłączenie rękojmi lub odpowiedzialności za wady Narusza ustawowe uprawnienie konsumenta Opisać procedurę zgodnie z ustawą i bez wyłączeń
Skrócenie terminu na zwrot Naruszać może ustawę o prawach konsumenta Podać pełne zasady odstąpienia i zwrotu
Reklamacja tylko z paragonem Ogranicza sposób wykazania zawarcia umowy Dopuścić różne dowody zakupu
Jednostronna zmiana warunków Zaburza równowagę umowną Wskazać ważne przyczyny i tryb poinformowania
Sąd wyłącznie według siedziby sklepu Może naruszyć prawa procesowe konsumenta Stosować zasady właściwości wynikające z przepisów

Klauzule jednostronnej zmiany regulaminu i właściwości sądu w e-commerce

Jedna z najczęstszych wad to zapis, że przedsiębiorca może w każdym czasie zmienić regulamin, cenę, zakres świadczenie, termin dostawy albo cechy usługi, bez wskazania ważnej przyczyny i bez prawa klienta do reakcji. Taka klauzula jest szczególnie ryzykowna wtedy, gdy sklep internetowy stosuje ją do już zawartych umów.

Zobacz więcej:  Najczęstsze błędy przy wdrażaniu regulaminu sklepu internetowego - jak ich uniknąć

Jeżeli ma dojść do zmiany, regulamin sklepu internetowego powinien jasno określać:

  • jakie okoliczności uzasadniają zmianę;
  • od kiedy zmiana obowiązuje;
  • czy dotyczy tylko nowych umów, czy również trwających relacji;
  • jakie uprawnienie ma konsument, jeżeli nie akceptuje zmian.

Drugim klasycznym problemem jest właściwość sądu. W relacji B2C nie powinno się zastrzegać, że wyłącznie jeden sąd właściwy dla siedziby przedsiębiorcy rozpozna każdy spór. Taki zapis może zostać oceniony jako postanowienie wzorca umowy za niedozwolone, ponieważ ogranicza procesowe uprawnienie, które przysługuje konsumentowi na podstawie przepisów. Spory rozpoznaje właściwy sąd powszechny, a historycznie sprawy o uznanie wzorca umowy za niedozwolone trafiały do sąd ochrony konkurencji i konsumentów.

W praktyce klauzule abuzywne tego typu są częste także przy usługach cyfrowych. Jeżeli regulamin sklepu przewiduje automatyczne i jednostronne zmiany usługi, konta, abonamentu czy funkcjonalności, przedsiębiorca powinien bardzo precyzyjnie opisać podstawy zmiany, zakres oraz wpływ na umowa i świadczenie.

Co zrobić w przypadku otrzymania pozwu lub wezwania za klauzulę abuzywną?

Najpierw trzeba zabezpieczyć dokumenty: aktualny i archiwalny regulamin, historię zmian, sposób akceptacji wzorca przez klienta, potwierdzenia zawarcia umowy i korespondencję z konsumentem. Następnie należy ocenić, czy wskazana klauzula rzeczywiście może być abuzywny oraz czy dotyczy relacji z konsumentem, a nie np. sprzedaży B2B.

W praktyce rekomendowany tok działania wygląda tak:

  • przeanalizować, jakie konkretne postanowienie zostało zakwestionowane;
  • ustalić, czy zapis był elementem wzorzeca i czy został indywidualnie uzgodniony;
  • porównać treść z art. 385¹ i 385³ KC oraz stanowiskiem uokik;
  • niezwłocznie poprawić regulamin sklepu internetowego na przyszłość;
  • ocenić ryzyko odpowiedzi procesowej lub udziału w postępowaniu przed organem.

Nie warto zakładać, że sama zmiana regulaminu zamyka sprawę. Jeżeli wadliwy wzorzec umowy był stosowany wcześniej, roszczenia lub działania organu mogą dotyczyć okresu przeszłego. W takim przypadku znaczenie ma to, kiedy zawarto umowa, jakie świadczenie miało zostać spełnione i czy przedsiębiorca zdążył wykonać obowiązki informacyjne oraz kontraktowe.

Dobrą praktyką jest okresowy audyt, dzięki któremu regulamin sklepu pozostaje wolny od klauzul niedozwolonych. Dotyczy to nie tylko sprzedaży towarów, ale też modeli subskrypcyjnych, treści cyfrowych, usług online i formularzy reklamacyjnych. Im częściej sklep internetowy zmienia model działania, tym większe ryzyko, że stare postanowienie przestanie odpowiadać aktualnemu prawu.

Jeżeli masz wątpliwości, czy regulamin Twojego e-commerce zawiera klauzul niedozwolonych, warto przeprowadzić analizę przed publikacją albo po każdej większej zmianie procesu sprzedaży. To samo dotyczy dokumentów towarzyszących, takich jak polityka reklamacji, zasady dostawy, opis usługi czy warunki płatności. Problemem może być nie tylko jedna klauzula, ale cały mechanizm wykonania umowy, który może naruszyć równowagę kontraktową i naruszać ustawowe standardy ochrony konsumenta.

Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Jeżeli potrzebujesz oceny, czy Twój regulamin sklepu internetowego zawiera niedozwolone postanowienia umowne albo wymaga dostosowania do przepisów z zakresu e-commerce, RODO i prawa konsumenckiego, skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką adwokata Mateusza Orlickiego.

Spis treści

Spis treści
Artykuły w tym temacie:

Inne artykuły w tym temacie

Jeśli skorzystasz z opcji umówienia konsultacji, będę przetwarzać Twoje dane w celu organizacji spotkania i ewentualnie dalszej korespodencji. Więcej informacji znajdziesz w  Polityce prywatności.
Spotkajmy się

Umów bezpłatną konsultację

Nie wiesz, czy potrzebujesz audytu, dokumentacji, a może po prostu jednej opinii? Nie musisz wybierać usługi na początku — najpierw porozmawiajmy.

Skorzystaj z 30-minutowej, niezobowiązującej bezpłatnej konsultacji. Omówimy Twoją sytuację i podpowiem, jakie działania mają sens w Twoim przypadku — czy chodzi o RODO, e-commerce, bezpieczeństwo danych, czy coś zupełnie innego.

Wybierz dogodny termin w kalendarzu obok — resztą zajmę się ja.

Adwokat Orlicki - Calendly
Facebook
Instagram
Linkedin