Marketing po wejściu w życie RODO – jak prowadzić działania zgodnie z przepisami

Wektorowe logo
Wektorowe logo 2
Marketing po wejściu w życie RODO - jak prowadzić działania zgodnie z przepisami

Przepisy RODO w marketingu wymagają ustalenia właściwej podstawy prawnej, zanim zaczniesz przetwarzać dane i prowadzić marketing. W praktyce rodo w marketingu oznacza konieczność rozróżnienia, kiedy potrzebna jest zgoda, a kiedy można przetwarzać dane w oparciu o uzasadniony interes. Błąd na tym etapie może skutkować nie tylko skargą do UODO, ale też nakazem zaprzestania przetwarzania, roszczeniami odszkodowawczymi oraz administracyjną karą pieniężną do 20 mln EUR albo do 4% całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego na podstawie art. 83 RODO.

W 2022 roku głośna była kara 4,9 mln zł za brak wdrożenia właściwych środków bezpieczeństwa danych osobowych. To pokazuje, że ochrona danych osobowych w obszarze marketing nie kończy się na checkboxie, ale obejmuje cały proces, w którym administrator danych ma obowiązek legalnie przetwarzać dane, zabezpieczać je i respektować prawa osób, których dane dotyczą.

1. RODO, roda i marketing – od czego zacząć prowadzenie działań marketingowych

Jeżeli chcesz prowadzić marketing, najpierw ustal, jakie dane osobowe są Ci potrzebne, jaki jest cel i jaka będzie podstawa przetwarzania danych. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych, czyli RODO, nie zakazuje marketing, ale wymaga, aby administrator danych osobowych potrafił wykazać, dlaczego wolno mu przetwarzać dane i jak realizuje ochrona danych osobowych.

W praktyce roda i przepisy rodo mają znaczenie na kilku poziomach:

  • czy wolno pozyskać dane osobowe do celów marketingu,
  • czy można użyć konkretnego kanału, np. e-mail lub telefon,
  • jak długo wolno przechowywać i dalej przetwarzać dane,
  • jak spełnić obowiązek informacyjny wobec podmiot danych,
  • jak obsłużyć sprzeciw, cofnięcia zgody i inne uprawnienia.

To ważne, bo marketingowy cel nie zawsze oznacza tę samą podstawę prawną. Czym innym jest newsletter, czym innym marketing bezpośredni do własnych klientów, a czym innym profilowanie odbiorców w oparciu o baz danych i historię zakupów. Aby prowadzić działania marketingowe zgodnie, trzeba ocenić nie tylko RODO, ale też przepisy sektorowe, w szczególności prawo telekomunikacyjne oraz ustawę o świadczeniu usług drogą elektroniczną, a obecnie także prawa komunikacji elektronicznej w zakresie komunikacji elektronicznej.

2. Zgoda jako podstawa przetwarzania danych w marketingu

Zgoda jest jedną z podstaw, na których administrator danych może przetwarzać dane dla celów marketingowy. Nie jest jednak podstawą automatyczną. Aby zgoda była ważna, musi spełniać wymogi z art. 4 pkt 11 i art. 7 RODO: ma być dobrowolna, konkretna, świadoma i jednoznaczna. Podmiot danych musi też móc łatwo wyrazić zgodę i równie łatwo ją odwołać.

W praktyce zgoda na przetwarzanie danych osobowych nie może być domyślna ani ukryta w regulaminie. Checkbox nie może być zaznaczony z góry. Jeżeli dane dotyczą kilku celów, zgody na przetwarzanie danych powinny być rozdzielone. Inna może być zgoda na newsletter, inna na kontakt telefoniczny, a jeszcze inna na profilowanie marketingowy.

Najczęstsze błędy to:

  • łączenie kilku celów w jedną zgodę,
  • uzależnianie usługi od zgody, gdy nie jest to niezbędne,
  • brak informacji, kto jest administratorem,
  • brak wskazania, że zgodę można wycofać,
  • brak rozróżnienia między zgodą RODO a zgodą na kanał komunikacji elektronicznej.

Właśnie to odróżnia legalny marketing od działań ryzykownych. Samo wyrazić zgodę na przetwarzanie danych osobowych to za mało, jeśli dodatkowo potrzebna jest zgoda na wykorzystanie e-mail albo telefonu zgodnie z przepisami o komunikacji elektronicznej. Dlatego administrator danych powinien projektować formularze tak, aby podmiot danych rozumiał, na co dokładnie wyraża zgodę.

Zobacz więcej:  Kto i kiedy powinien posiadać upoważnienie do przetwarzania danych osobowych?

3. Kiedy zgoda marketingowa jest potrzebna, a kiedy nie

Nie każda aktywność marketingowy wymaga zgody jako podstawy z RODO. Jeżeli administrator danych chce przetwarzać dane na potrzeby marketing bezpośredni własnych produktów lub usług, często może oprzeć się na art. 6 ust. 1 lit. f RODO, czyli na uzasadniony interes. To jednak nie znosi obowiązków wynikających z przepisów regulujących kanał kontaktu.

Trzeba więc rozróżnić dwie warstwy:

  • RODO – odpowiada na pytanie, czy wolno przetwarzać dane,
  • przepisy o komunikacji elektronicznej – odpowiadają na pytanie, czy wolno wysłać komunikat marketingowy danym kanałem.

Przykład: możesz przetwarzać dane w oparciu o uzasadnionego interesu administratora, ale wysyłka e-mail marketing może nadal wymagać odrębnej zgody użytkownika końcowego na podstawie przepisów regulujących używanie telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących dla celów marketingu bezpośredniego.

Dlatego rodo w marketingu trzeba oceniać łącznie z innymi regulacjami. Samo RODO nie daje pełnej odpowiedzi, czy wolno prowadzić marketing przez poczta elektroniczna, SMS albo połączenia telefoniczne.

4. Zasady legalnego e-mail marketingu i komunikacji elektronicznej

E-mail marketing wymaga szczególnej ostrożności. Adres e-mail jest co do zasady daną osobową, jeżeli pozwala zidentyfikować osobę fizyczną. Administrator danych osobowych, który chce przetwarzać dane i wysyłać treści marketingowy przez e-mail, powinien sprawdzić zarówno podstawa przetwarzania danych w rozumieniu RODO, jak i przepisy dotyczące komunikacji elektronicznej.

W polskich realiach znaczenie mają tu przepisy wywodzone z ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz prawo telekomunikacyjne. Chodzi o zakaz przesyłania niezamówionej informacji handlowej oraz o zasady użycia telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących. W praktyce prowadzenie marketingu bezpośredniego przez e-mail, SMS i telefon wymaga prawidłowego zaprojektowania zgód kanałowych.

Jeżeli przedsiębiorca chce prowadzić marketing zgodnie z prawem, powinien:

  • jasno wskazać administrator danych,
  • oddzielić zgodę na newsletter od zgody na telefon,
  • opisać cel marketingowy i zakres danych,
  • zapewnić prosty mechanizm rezygnacji,
  • udokumentować, kiedy i jak zgoda została wyrażona.

To szczególnie ważne, gdy wykorzystywane są telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów lub urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących. Użytkownik musi wiedzieć, na jaką formę kontaktu się godzi, a administrator danych musi umieć to wykazać.

5. Przetwarzanie danych na podstawie prawnie uzasadnionego interesu

Prawnie uzasadniony interes administratora (art. 6 ust. 1 lit. f RODO) pozwala na marketing bezpośredni bez uprzedniej zgody, z wyłączeniem kanałów, dla których odrębne przepisy wymagają zgody. To jedna z najważniejszych zasad, jeśli firma chce prowadzić marketing racjonalnie i nie mnożyć zbędnych checkboxów.

Uzasadniony interes nie działa jednak automatycznie. Administrator danych musi wykazać, że interes administratora danych jest rzeczywisty, zgodny z prawem i nie przeważa nad prawami lub wolnościami osoby, której dane dotyczą. Właśnie temu służy test równowagi.

W marketing bezpośredni najczęściej analizuje się:

  • relację z odbiorcą,
  • rozsądne oczekiwania osoby, której dane dotyczą,
  • zakres danych,
  • wpływ na prywatność,
  • możliwość łatwego wniesienia sprzeciwu.

Administrator danych może więc przetwarzać dane w oparciu o prawnie uzasadnionego interesu administratora danych, jeśli chodzi o własny marketing bezpośredni, ale musi spełnić obowiązek informacyjny i zapewnić podmiot danych prawo sprzeciwu. To właśnie uzasadnionego interesu administratora odróżnia od zgody: nie trzeba jej pozyskiwać, ale trzeba szanować sprzeciw.

Warto pamiętać, że oparciu o prawnie uzasadniony interes nie oznacza dowolności. Jeżeli interes administratora danych jest zbyt słaby albo działania są nadmiernie inwazyjne, taka podstawa przetwarzania danych może zostać zakwestionowana przez Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Zobacz więcej:  Profilowanie danych osobowych - jak robić to legalnie i odpowiedzialnie?

6. Wycofanie zgody marketingowej i sprzeciw wobec marketingu bezpośredniego

Wycofanie zgody marketingowej musi być równie łatwe jak jej wyrażenie, na przykład przez jeden link rezygnacji w wiadomości e-mail, i powinno skutkować niezwłocznym wstrzymaniem wysyłki. Administrator danych nie może utrudniać tego procesu ani wymagać zbędnych czynności.

Jeżeli podstawą jest zgoda, po jej wycofaniu nie wolno dalej przetwarzać dane w tym celu. Jeżeli podstawą jest uzasadniony interes i chodzi o marketing bezpośredni, podmiot danych może wnieść sprzeciw na podstawie art. 21 RODO. W takim przypadku administrator danych musi zaprzestać przetwarzania do celu marketingu bezpośredniego bez dodatkowego ważenia interesów.

To obowiązek praktyczny, a nie formalność. Systemy powinny odnotowywać wycofanie zgody lub sprzeciw tak, aby nie dochodziło do dalszej wysyłki. W przeciwnym razie firma nadal będzie przetwarzać dane bez podstawy prawnej.

7. Retencja i przechowywania danych w marketingu

Dane marketingowe mogą być przechowywane wyłącznie do momentu cofnięcia zgody przez użytkownika lub wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania. Po ustaniu celu marketingowego administrator danych jest zobowiązany do trwałego usunięcia lub zanonimizowania danych.

RODO nie podaje jednego terminu dla wszystkich. Ocenia się cel, zakres i relację z osobą, której dane dotyczą. Jeżeli dane są przetwarzane na podstawie zgody, okres przechowywania danych powinien być powiązany z jej obowiązywaniem. Jeżeli podstawą jest uzasadniony interes, administrator danych powinien okresowo weryfikować, czy dalsze przetwarzanie nadal jest potrzebne.

W polityce retencji warto opisać:

  • jak długo przetwarzać dane aktywnych subskrybentów,
  • kiedy usuwać nieaktywne adres e-mail,
  • jak oznaczać sprzeciw i cofnięcia zgody,
  • jakie wyjątki wynikają z obowiązków dowodowych.

Tak rozumiana ochrona danych osobowych ogranicza ryzyko, że dane osobowe będą przechowywane zbyt długo bez realnego celu.

8. Upoważnienia, dostęp i organizacja procesu marketingowego

Legalny marketing to nie tylko klauzule. Każda osoba, która w firmie ma dostęp do danych klientów, powinna mieć formalne upoważnienie do przetwarzania danych zgodnie z art. 29 RODO oraz działać na polecenie administratora danych. Dobrą praktyką jest także prowadzenie ewidencji osób upoważnionych.

Jeżeli zespół marketingowy ma dostęp do CRM, newslettera, historii zamówień czy identyfikatorów takich jak Adres IP, administrator danych osobowych musi zadbać o zakres uprawnień, poufność, szkolenia i rozliczalność. To samo dotyczy podmiotów przetwarzających, z którymi zawierana jest Umowa powierzenia.

W tym obszarze ochrona danych osobowych łączy się z bezpieczeństwem. Administrator danych powinien tak zorganizować prowadzenie działań marketingowych, aby tylko upoważnione osoby mogły przetwarzać dane, a każda operacja była możliwa do odtworzenia.

9. Sankcje za naruszenie RODO i przepisów o marketingu

Naruszenia w obszarze marketing mogą prowadzić do kilku rodzajów konsekwencji. Po pierwsze, Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych może nałożyć administracyjną karę pieniężną. Zgodnie z art. 83 RODO, w zależności od rodzaju naruszenia, kary mogą sięgać do 10 mln EUR lub 2% rocznego światowego obrotu, a przy najpoważniejszych naruszeniach do 20 mln EUR lub 4% tego obrotu.

Po drugie, organ może nakazać ograniczenie albo całkowite zaprzestanie przetwarzania. Po trzecie, podmiot danych może dochodzić odszkodowania na podstawie art. 82 RODO. W praktyce ryzyko obejmuje więc nie tylko karę finansową, ale również zatrzymanie kampanii i odpowiedzialność wobec klientów.

10. Studium przypadku: decyzja UODO dotycząca utrudniania wycofania zgody

Z perspektywy marketingowy szczególnie istotny jest wniosek płynący z decyzji UODO dotyczących utrudniania rezygnacji z komunikacji. Jeżeli administrator danych projektuje proces tak, że podmiot danych nie może łatwo odwołać zgody albo wnieść sprzeciwu, naraża się na zarzut naruszenia zasady zgodności z prawem, rzetelności i przejrzystości oraz naruszenia art. 7 RODO.

Zobacz więcej:  Kara RODO w Polsce dla Meta - kluczowe wnioski dla firm

Najważniejsza lekcja jest praktyczna: procedura rezygnacji ma być prosta, szybka i skuteczna. Jeżeli firma chce prowadzić marketing, musi równie starannie zaprojektować wejście do kampanii, jak i wyjście z niej.

11. Przykładowe formuły zgód marketingowych i klauzul

Cel Przykładowa treść
Newsletter Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji marketingowych drogą elektroniczną na podany adres e-mail.
Kontakt telefoniczny Wyrażam zgodę na kontakt telefoniczny w celach marketingowych z użyciem telekomunikacyjnych urządzeń końcowych i automatycznych systemów wywołujących.
RODO Przyjmuję do wiadomości informacje o przetwarzaniu danych osobowych przez administratora danych i wiem, że mogę w każdej chwili wycofać zgodę.

Takie zgody na przetwarzanie danych nie powinny być łączone z akceptacją regulaminu. Jeżeli formularz obejmuje kilka kanałów, każdy kanał powinien mieć osobne pole. Podmiot danych musi wiedzieć, czy ma wyrazić zgodę na e-mail, SMS czy połączenia z użyciem urządzeń końcowych i automatycznych systemów oraz końcowych i automatycznych systemów wywołujących.

FAQ – rodo w marketingu

Czy zgoda na marketing jest zgodna z RODO?

Tak, ale tylko wtedy, gdy zgoda jest dobrowolna, konkretna, świadoma i jednoznaczna. Administrator danych musi umożliwić jej łatwe wycofanie i wykazać, kiedy została udzielona. Sama zgoda nie zawsze wystarcza, bo dla niektórych kanałów komunikacji elektronicznej potrzebne są dodatkowe zgody.

Jakie są siedem zasad RODO?

To: zgodność z prawem, rzetelność i przejrzystość; ograniczenie celu; minimalizacja danych; prawidłowość; ograniczenie przechowywania; integralność i poufność; rozliczalność. Każda z nich wpływa na to, jak przetwarzać dane w marketingu i jak administrator danych ma dokumentować swoje działania.

Jaka jest kara za brak zgody marketingowej?

Nie ma jednej stałej kary. Jeżeli firma przetwarza dane bez podstawy prawnej albo narusza przepisy rodo, możliwa jest kara do 20 mln EUR albo do 4% całkowitego rocznego światowego obrotu. Dodatkowo możliwy jest nakaz zaprzestania przetwarzania i roszczenia osób, których dane dotyczą.

Jakie są przykładowe zgody marketingowe?

Przykład dla newslettera: „Wyrażam zgodę na otrzymywanie informacji marketingowych na mój adres e-mail”. Przykład dla telefonu: „Wyrażam zgodę na kontakt telefoniczny w celach marketingowych”. Każda zgoda na przetwarzanie danych osobowych powinna wskazywać administratora, cel i możliwość odwołania.

Podsumowanie: jak prowadzić działania marketingowe zgodnie z RODO

Aby prowadzić działania marketingowe zgodnie z rodo, trzeba oddzielić trzy kwestie: czy wolno przetwarzać dane, czy wolno użyć danego kanału oraz jak długo wolno te dane zachować. W zależności od sytuacji podstawą może być zgoda albo uzasadniony interes, ale zawsze trzeba respektować prawa podmiot danych i projektować marketingowy proces w sposób przejrzysty.

Roda i przepisy rodo nie eliminują marketing bezpośredni, ale wymagają porządku: właściwej dokumentacji, przejrzystych klauzul, szybkiej obsługi sprzeciwów oraz kontroli, kto może przetwarzać dane. Tylko wtedy prowadzenie działań marketingowych będzie bezpieczne prawnie i operacyjnie.

Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Jeżeli chcesz ocenić swoje zgody marketingowe, e-mail marketing, baz danych lub proces przetwarzanie danych osobowych w firmie, skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką adwokata Mateusza Orlickiego.

Spis treści

Spis treści
Artykuły w tym temacie:

Inne artykuły w tym temacie

Jeśli skorzystasz z opcji umówienia konsultacji, będę przetwarzać Twoje dane w celu organizacji spotkania i ewentualnie dalszej korespodencji. Więcej informacji znajdziesz w  Polityce prywatności.
Spotkajmy się

Umów bezpłatną konsultację

Nie wiesz, czy potrzebujesz audytu, dokumentacji, a może po prostu jednej opinii? Nie musisz wybierać usługi na początku — najpierw porozmawiajmy.

Skorzystaj z 30-minutowej, niezobowiązującej bezpłatnej konsultacji. Omówimy Twoją sytuację i podpowiem, jakie działania mają sens w Twoim przypadku — czy chodzi o RODO, e-commerce, bezpieczeństwo danych, czy coś zupełnie innego.

Wybierz dogodny termin w kalendarzu obok — resztą zajmę się ja.

Adwokat Orlicki - Calendly
Facebook
Instagram
Linkedin