Sharenting, czyli publikacja zdjęć i nagrań dziecka w sieci, wymaga ostrożności prawnej. Zgoda na wizerunek dziecka co do zasady musi pochodzić od obojga rodziców wykonujących władzę rodzicielską, jeżeli publikacja ma prowadzić do rozpowszechniania wizerunku. Gdy brak porozumienia, publikacja wizerunku dziecka jest niedozwolona do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd opiekuńczy.
W praktyce dotyczy to nie tylko Internetu i mediów społecznościowych, ale też strony internetowej szkoły, profilu przedszkola, materiałów o charakterze promocyjny oraz gazetek. Z perspektywy Prawa znaczenie mają równolegle: Kodeks cywilny, Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, RODO oraz przepisy o wykonywaniu władzy rodzicielskiej.
Czym jest wizerunek w świetle prawa i dlaczego podlega ochronie?
Czym jest wizerunek? To utrwalony obraz osoby, który pozwala ją rozpoznać. Wizerunek podlegać może ochronie jako dobro osobiste na gruncie Kodeksu cywilnego, a jego rozpowszechnianie reguluje art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z art. 81 co do zasady potrzebna jest zgoda osoby przedstawionej, aby rozpowszechniać jej wizerunek.
W przypadku dziecka sprawa jest szersza, bo wizerunek bywa jednocześnie daną osobową. Jeżeli szkoła albo przedszkole chce przetwarzać fotografię lub nagranie, wchodzi w grę RODO, czyli Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Dane osobowe dziecka, jego imię, głos, fotografia czy oznaczenie klasy mogą pozwalać zidentyfikować osobę, dlatego przetwarzać je wolno wyłącznie na podstawie odpowiedniej przesłanki. Ochrona danych osobowych i ochrona wizerunku to dwa powiązane, ale odrębne reżimy.
Nie każda fotografia wymaga odrębnej zgody na przetwarzanie. Trzeba sprawdzić cel i podstawę działania placówki. Inaczej ocenia się dokumentowanie życia szkoły do celów wewnętrznych, a inaczej publikację zdjęć na stronie internetowej lub w mediach społecznościowych. Przy publikacji szczególnie istotna jest prywatność dziecka, jego godność i to, czy materiał może naruszyć dobro osobiste.
Wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia wynikają również z ustawy o prawie autorskim. Artykuł 81 ustawy przewiduje m.in. sytuację, gdy osoba stanowi jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy publiczna impreza. Taki wyjątek należy jednak interpretować ostrożnie, zwłaszcza gdy chodzi o małoletnich i publikować materiał ma szkoła lub przedszkole w celu promocyjny.
Kto decyduje o dobrach osobistych małoletniego dziecka?
O sprawach dziecka co do zasady decydują Rodzice wykonujący władzę rodzicielską. Jeżeli chodzi o wizerunek dziecka, prywatność oraz wykorzystanie wizerunku dziecka w Internecie, przyjmuje się, że jest to istotna sprawa dziecka. Oznacza to, że zgoda jednego rodzica zwykle nie wystarcza, gdy drugi także ma pełnię praw rodzicielskich.
W praktyce zgoda na wykorzystanie wizerunku dziecka powinna obejmować konkretny cel, zakres i miejsce, w którym placówka lub inny podmiot będzie publikować materiał. Nie chodzi wyłącznie o samo wykonanie fotografii. Czym innym jest utrwalenie, czym innym przetwarzanie danych osobowych dziecka, a czym innym publikacja wizerunku. Zgody na wykorzystanie wizerunku nie powinny być blankietowe ani nieograniczone.
Jeżeli szkoła zamierza udostępniać zdjęcia dzieci na stronie internetowej, w mediach społecznościowych lub w folderze promocyjny, rodzice powinni wyrazić zgodę świadomie. Warto też odróżniać zgody na przetwarzanie od zgody na publikację wizerunku. Podstawa z RODO dotyczy tego, czy wolno przetwarzać dane, a prawo autorskie odpowiada na pytanie, czy wolno rozpowszechnić sam wizerunek.
Co w sytuacji, gdy rodzice mają odmienne zdanie?
Jeżeli brak zgody obojga rodziców, nie wolno publikować wizerunku dziecka. Żaden z rodziców nie może samodzielnie rozpowszechnić materiału, gdy drugi sprzeciwia się takiemu działaniu, a spór rozstrzyga sąd opiekuńczy na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
To dotyczy zarówno prywatnych działań rodziców, jak i oświadczeń składanych szkole lub przedszkolu. Jeżeli jeden rodzic chce wyrazić zgodę na publikację wizerunku dziecka na Facebooku szkoły, a drugi nie, placówka nie powinna publikować materiału do czasu wyjaśnienia sprawy. Taka ostrożność chroni prywatność, ogranicza ryzyko naruszeń i odpowiada zasadom ochrony danych osobowych.
W sporze nie ma znaczenia, że publikacja ma być tylko okazjonalna albo że zdjęcie jest „niewinne”. Dzieci w internecie są narażone na kopiowanie treści, dalsze udostępnianie zdjęć i trwałą utratę kontroli nad materiałem. Dlatego zgoda na publikację wizerunku wymaga zgodnego stanowiska osób uprawnionych, a brak porozumienia wyklucza legalne rozpowszechnianie wizerunku.
Jak wygląda taka procedura przed sądem opiekuńczym?
Procedura jest prosta co do konstrukcji: wniosek, opłata, ocena dobra dziecka. Rodzic składa wniosek o rozstrzygnięcie o istotnej sprawie dziecka do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich, właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. Opłata od wniosku wynosi 100 zł, a czas trwania sprawy bywa różny, lecz w praktyce często obejmuje kilka miesięcy.
- krok 1: złożenie wniosku przez jednego z rodziców wraz z uzasadnieniem, dlaczego chce publikować albo dlaczego sprzeciwia się publikacji,
- krok 2: wniesienie opłaty sądowej 100 zł i dołączenie dowodów, np. projektu oświadczenia, zrzutów ekranu, korespondencji,
- krok 3: sąd ocenia dobro dziecka, prywatność, bezpieczeństwo, zakres publikacji i to, czy planowane wykorzystanie wizerunku dziecka jest proporcjonalne.
Sąd nie bada wyłącznie interesu rodziców. Najważniejsze jest dobro dziecka, jego ochrona, możliwość naruszyć prywatność, skala publikacji oraz ryzyko dalszego obiegu fotografii w Internecie. Jeżeli materiał ma charakter promocyjny, sąd może ocenić sprawę bardziej rygorystycznie.
Czy sytuacja zmienia się po rozwodzie lub separacji?
Sam rozwód lub separacja nie oznacza, że jeden rodzic automatycznie może sam publikować wizerunek dziecka. Zgoda na rozpowszechnianie wizerunku dziecka po rozwodzie nadal wymaga porozumienia obojga rodziców, jeśli sąd pozostawił im pełną władzę rodzicielską.
Inaczej będzie wtedy, gdy orzeczenie rozwodowe ogranicza jednemu z rodziców prawo współdecydowania o określonych sprawach dziecka. Wtedy trzeba dokładnie przedstawić zakres władzy rodzicielskiej wynikający z wyroku lub ugody. Szkoła i przedszkole powinny sprawdzić dokumenty, zanim przyjmą zgodę na publikację albo zgody na rozpowszechnianie.
W praktyce po rozstaniu rodziców najwięcej problemów dotyczy publikacji w mediach społecznościowych, relacji z uroczystości szkolnych oraz wykorzystania zdjęć do celu promocyjny. W każdym takim przypadku warto chronić dziecko przed konfliktem dorosłych i nie udostępniać materiału bez jasnej podstawy.
Zgoda na wykorzystanie wizerunku dziecka w szkole i przedszkolu
Zgoda na wizerunek dziecka w szkole nie zawsze jest potrzebna do samego zrobienia zdjęcia na potrzeby organizacyjne, ale zwykle będzie potrzebna, gdy placówka chce publikować fotografie uczniów na stronie internetowej, w serwisach społecznościowych, kronice online albo w materiałach promocyjny. To samo dotyczy sytuacji, gdy chodzi o zgodę na wykorzystanie wizerunku dziecka w przedszkolu.
Placówka powinna jasno rozdzielać: zgody na przetwarzanie, zgody na wykorzystanie wizerunku, zgodę na publikację i zgodę na publikację wizerunku. Z perspektywy RODO administrator danych musi poinformować, kto będzie przetwarzać dane, w jakim celu, jak długo i jakie prawa przysługują rodzicom. Z perspektywy prawa autorskiego potrzebna jest zgoda na rozpowszechniania wizerunku, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek.
Dla dzieci w szkole szczególnie ważne jest, by rodzic mógł wyrazić zgodę odrębnie na różne pola eksploatacji: strona internetowa, gazetka, media społecznościowe, materiały promocyjny. Nie każda zgoda musi obejmować wszystko. Im bardziej szczegółowo szkoła opisze zakres, tym mniejsze ryzyko sporu i łatwiej chronić prywatność.
Jak napisać oświadczenie o zgodzie na publikację wizerunku i co musi zawierać?
Zgoda jest oświadczeniem woli lub oświadczeniem uprawnionego, które pozwala legalnie publikować albo rozpowszechnić wizerunek w oznaczonym zakresie. Taka zgoda może być odwołana, ale cofnięcie nie zawsze działa wstecz. Skutek zależy od tego, gdzie i jak wcześniej opublikowano materiał oraz czy doszło już do dalszego udostępniania zdjęć.
Dobra zgoda na publikację wizerunku powinna być konkretna. Nie wystarczy ogólne zdanie, że rodzic zgadza się na wykorzystania wizerunku „w dowolny sposób”. Dla bezpieczeństwa prawnego warto przedstawić co najmniej następujące elementy:
| Element oświadczenia | Co wpisać |
|---|---|
| Dane dziecka i rodzica | imię i nazwisko dziecka, imię i nazwisko rodzica, data i podpis |
| Cel | np. publikacja informacji o wydarzeniach szkolnych lub materiał promocyjny placówki |
| Zakres | fotografia, nagranie wideo, grupowe lub indywidualne ujęcie |
| Miejsce publikacji | strona internetowa szkoły, profil w mediach społecznościowych, gazetka, ulotka |
| Czas | np. do końca roku szkolnego 2025/2026 albo do odwołania |
| Informacja o cofnięciu | w jaki sposób wyrazić odwołanie zgody i od kiedy działa |
Przykładowo można napisać, że rodzic wyraża zgodę na publikację wizerunku dziecka utrwalonego podczas uroczystości szkolnych na stronie internetowej szkoły i jej profilu w mediach społecznościowych, wyłącznie w celu informacyjnym i promocyjny, przez okres jednego roku szkolnego. Taki opis jest lepszy niż zgoda ogólna. Zgody na wykorzystanie wizerunku powinny być zrozumiałe i dobrowolne.
Roszczenia prawne za bezprawne rozpowszechnianie wizerunku dziecka
Bezprawne upublicznianie wizerunku dziecka może naruszyć dobro osobiste, prywatność oraz przepisy o ochronie danych. W zależności od okoliczności można żądać zaniechania, usunięcia skutków naruszenia, przeprosin, a także zapłaty zadośćuczynienia lub odpowiedniej sumy na cel społeczny na podstawie Kodeksu cywilnego.
Jeżeli placówka albo inny administrator bez podstawy prawnej przetwarzać będzie dane, możliwa jest także skarga do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Ochrona danych i ochrona prywatności dziecka nie wykluczają się z ochroną z ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. W praktyce jedno działanie może naruszyć kilka reżimów jednocześnie.
Roszczenia pojawiają się szczególnie wtedy, gdy ktoś mimo sprzeciwu nadal publikuje lub udostępnia materiał, odmawia usunięcia zdjęcia albo doszło do rozpowszechnienie wizerunku dziecka w celu promocyjnym bez podstawy. W takich sprawach warto szybko przedstawić wezwanie do zaprzestania naruszeń i zabezpieczyć dowody.
FAQ – Najczęstsze pytania o zgodę na wizerunek małoletniego
Jak wyrazić zgodę na publikację wizerunku dziecka?
Zgodę najlepiej wyrazić pisemnie i możliwie precyzyjnie. Należy wskazać, czy chodzi o publikację wizerunku na stronie internetowej, w mediach społecznościowych, w gazetce lub w materiałach promocyjnych, przez jaki czas i w jakim celu podmiot będzie przetwarzać i publikować materiał.
Jak napisać zgodę na wykorzystanie wizerunku?
Najlepiej napisać krótko, ale konkretnie: kto wyraża zgodę, czyj wizerunek obejmuje, gdzie będzie publikowany i w jakim celu. Zgoda na wykorzystanie wizerunku dziecka powinna obejmować dane dziecka, dane rodzica, zakres zgody, czas obowiązywania, możliwość odwołania oraz podpis. Taka forma ułatwia później sprawdzić, czy doszło do przekroczenia zakresu zgody.
Jaka jest podstawa prawna do zgody na wizerunek dziecka?
Podstawą jest przede wszystkim art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w zakresie rozpowszechniania wizerunku oraz przepisy RODO, gdy fotografia pozwala identyfikować osobę i dochodzi do przetwarzania wizerunku. Znaczenie mają też przepisy Kodeksu cywilnego o dobrach osobistych i art. 97 § 2 K.r.o. przy sporze rodziców.
Jak napisać oświadczenie o wyrażeniu zgody na publikację wizerunku?
Oświadczenie powinno wskazywać cel, miejsce, czas i zakres publikacji. W treści warto wyrazić zgodę na konkretną publikację zdjęć, a nie na nieograniczone użycie. Jeżeli chodzi o zgody na przetwarzanie wizerunku lub zgody na przetwarzanie danych, trzeba też spełnić obowiązki informacyjne wynikające z RODO i zasad ochrony danych osobowych.
Treść ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Jeżeli potrzebna jest analiza konkretnej zgody, sporu między rodzicami albo zasad publikacji przez szkołę czy przedszkole, zapraszamy do kontaktu z Kancelarią Adwokacką adwokata Mateusza Orlickiego.